Aldosteron yüksəkliyi – birincili Hiperaldosteronizm (Konn sindromu) nədir?
Birincili hiperaldosteronizm (və ya Konn sindromu) böyrəküstü vəzinin korteksində aldosteron hormonunun həddən artıq ifrazı ilə xarakterizə olunan endokrin xəstəlikdir. Aldosteronun normadan artıq istehsal olunması isə elektrolit və su balansının pozulmasına, həmçinin qan təzyiqinin yüksəlməsinə səbəb olur. Konn sindromu əsasən böyrəküstü vəzi adenoması (xoşxassəli şiş) və ya böyrəküstü vəzi hiperplaziyası nəticəsində meydana gəlir.
Aldosteron və funksiyası
Aldosteron böyrəküstü vəzi korteksinin zona glomeruloza təbəqəsində sintez olunan mineralokortikoiddir. Əsas funksiyası bədənin su və elektrolit balansını tənzimləməkdir. Aldosteron böyrəklərdə natriumun reabsorbsiyasını artıraraq suyun toplanmasına, eyni zamanda kalium və hidrogen ionlarının xaric edilməsinə səbəb olur. Bu proses qan təzyiqinin tənzimlənməsində və elektrolit balansının qorunmasında mühüm rol oynayır.
Birincili hiperaldosteronizmin səbəbləri
Birincili hiperaldosteronizm aldosteronun həddən artıq istehsalına səbəb olan bir neçə əsas vəziyyətlə əlaqəlidir:
- Böyrəküstü vəzi adenoması (Konn şişi) – Böyrəküstü vəzi korteksində inkişaf edən xoşxassəli şiş aldosteronun həddən artıq ifrazına səbəb olur. Bu, birincili hiperaldosteronizmin ən geniş yayılmış səbəbidir;
- Böyrəküstü vəzi hiperplaziyası – Böyrəküstü vəzi toxumasının genişlənməsi və böyüməsi nəticəsində aldosteron istehsalının artması;
- Böyrəküstü vəzi karsinoması – Bədxassəli şişlər nadir hallarda aldosteron ifrazını artıraraq hiperaldosteronizmə səbəb olur;
- Genişlənmiş aldosteron inteqrasiyası – İrsi amillər də birincili hiperaldosteronizmin inkişafında rol oynaya bilər.
Birincili hiperaldosteronizmin klinik əlamətləri
Aldosteron səviyyəsinin yüksəlməsi aşağıdakı əlamətlərə səbəb ola bilər:
- Hipertoniya (yüksək qan təzyiqi) – Aldosteronun artması nəticəsində natrium və su toplanır, bu da qan təzyiqinin yüksəlməsinə səbəb olur;
- Hipokalemiya (aşağı kalium səviyyəsi) – Aldosteron səviyyəsinin yüksək olması kaliumun böyrəklərdən xaric edilməsini artırır və hipokalemiyanın inkişafına təkan verir;
- Baş ağrıları və ürəkbulanma – Hipertoniya və hipokalemiya ilə əlaqəli olan bu əlamətlər müşahidə oluna bilər;
- Əzələ zəifliyi və yorğunluq – Kalium çatışmazlığı nəticəsində əzələ funksiyası pozulur;
- Poliuriya və polidipsiya – Suyun tutulması və elektrolit balansının pozulması ilə əlaqəli olaraq tez-tez sidiyə çıxma halları və artan susuzluq hissi intensivləşə bilər;
- Şəkərli diabet – Hiperaldosteronizm bəzi hallarda insulin müqavimətini də artıra bilər. Bu da şəkərli diabetə səbəb ola bilər.
Diaqnostika
Birincili hiperaldosteronizmin diaqnozu aşağıdakı testlər vasitəsilə qoyulur:
- Aldosteron və renin nisbəti (ARR) – Bu test aldosteron səviyyəsinin yüksək, renin səviyyəsinin isə aşağı olduğu vəziyyətləri aşkar etməyə kömək edir;
- Aldosteron testi – Aldosteronun qan səviyyələri ölçülür;
- Plazma renin aktivliyi testi – Aldosteronun artmasına səbəb olan yüksək renin səviyyələrinin olub-olmaması yoxlanılır;
- Kompüter tomoqrafiyası (KT) və maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) – Böyrəküstü vəzinin strukturu və şişlərin olub-olmaması yoxlanılır;
- Adrenal venoz nümunələmə testi – Böyrəküstü vəzinin hər iki tərəfini qiymətləndirmək, eləcə də sağ və sol tərəfdəki hormon ifrazını müqayisə etmək üçün istifadə edilir.
