Böyrəküstü vəzi çatışmazlığı nədir və əlamətləri hansılardır?
Böyrəküstü vəzin çatışmazlığı bu vəzlərin korteks qatında istehsal olunan hormonların (xüsusilə kortizol və aldosteron) yetərli səviyyədə sintez olunmaması ilə xarakterizə olunan endokrin pozuntudur. Bu hal bədənin müxtəlif funksiyalarını pozaraq ciddi klinik nəticələrə gətirib çıxara bilər. Böyrəküstü vəzlər, kortizol, aldosteron, adrenalin və noradrenalin kimi hormonların istehsalını həyata keçirən və endokrin sistemin mühüm hissəsi olan orqanlardır.
Böyrəküstü vəzi çatışmazlığının səbəbləri
Böyrəküstü vəzi çatışmazlığı aşağıdakı səbəblərdən qaynaqlanır:
- Addison xəstəliyi (birincili adrenal çatışmazlıq) – Böyrəküstü vəzin zədələnməsi və hormon sintezinin azalması nəticəsində yaranır. Əsas səbəbləri kimi autoimmun xəstəliklər və infeksiyaları göstərmək olar;
- İkincili adrenal çatışmazlıq – Hipofiz vəzinin kortikotropin (ACTH) ifrazının azalması nəticəsində böyrəküstü vəzin stimulyasiyasının olmaması. Bu, hipofiz pozuntuları və ya steroid müalicəsinin qəfil kəsilməsi ilə əlaqəli ola bilər;
- Üçüncülü adrenal çatışmazlıq – Hipotalamusun normal fəaliyyətinin pozulması səbəbindən ACTH ifrazının azalması.
Böyrəküstü vəzi çatışmazlığının əlamətləri
Böyrəküstü vəzi çatışmazlığının klinik əlamətləri hormon çatışmazlığının dərəcəsinə və səbəbinə görə dəyişə bilər. Ən geniş yayılmış əlamətlər aşağıdakılardır:
- Zəiflik və yorğunluq – Kortizolun azalması enerji istehsalını da azaldır. Bu da gündəlik fəaliyyətlərdə yorğunluğa və zəifliyə səbəb olur;
- Hipotoniya (aşağı qan təzyiqi) – Aldosteron çatışmazlığı səbəbindən natriumun azalması və kaliumun artması qan təzyiqinin düşməsinə səbəb olur;
- Hipoqlikemiya (aşağı qan şəkəri) – Kortizolun azalması bədənin qlükoza istehsalını tənzimləmək qabiliyyətini zəiflədir;
- Hiperpiqmentasiya – Dərinin və selikli qişaların tündləşməsi ACTH-nin kompensasiya olaraq artması ilə əlaqədar meydana gəlir;
- Qastrointestinal problemlər – Ürəkbulanma, qusma və qarın ağrısı və maddələr mübadiləsinin pozulmasından qaynaqlanır.
- Depressiya və psixi dəyişikliklər – Kortizolun azalması əhval-ruhiyyənin pozulmasına və depressiv vəziyyətlərə səbəb ola bilər.
